Wat betekent het om op jonge leeftijd je ouders te verliezen en welke impact heeft dat verlies later op je leven? Wie het zelf meegemaakt heeft, weet dat rouwen nooit echt stopt. Het nestelt zich in je dagelijkse leven, in kleine en grote momenten, zichtbaar en onzichtbaar. Op 11-jarige leeftijd verloor psychologe Alexandra Verhagen haar beide ouders aan kanker. Ze vertelt over haar zoektocht naar herkenning, de kracht van contact met lotgenoten en initiatieven zoals RetroRouw vzw.

Je bent je ouders verloren toen je 11 jaar oud was, je bent er nu 49, wat doet zo’n verlies vandaag nog met je?

“Je ouders op jonge leeftijd verliezen, draag je eigenlijk heel je leven mee. Het is al 38 jaar geleden, maar nog dagelijks word ik ermee geconfronteerd. Ik ben er mij dan ook dagelijks van bewust dat ze er niet meer zijn. Het is niet zo dat ik er elke dag emotioneel om ben, maar in alles wat ik doe, is die afwezigheid aanwezig. Dat is iets wat je aan niemand kunt uitleggen, behalve aan lotgenoten. Daarom zijn initiatieven zoals RetroRouw vzw zo belangrijk.”

Hoe ben je bij RetroRouw terechtgekomen?

“Ik ben al heel mijn leven op zoek naar lotgenoten. Zo botste ik via sociale media toevallig op RetroRouw, een organisatie die onder andere wandelingen met lotgenoten organiseert. Zo’n wandelingen zijn heel laagdrempelig, doordat je wandelt, hoef je elkaar niet aan te kijken. Dat voelt veiliger. Bovendien ben je ook niet verplicht om het over je verlies te hebben. Je mag ook gewoon luisteren. Ik vind het persoonlijk altijd fijn om tijdens een wandeling in gesprek te gaan met iemand die iets gelijkaardigs heeft beleefd als ik. Je voelt je niet meer zo alleen, want de ander weet wat je meegemaakt hebt. We delen gelijkaardige ervaringen. Je leert ook van elkaar hoe je in moeilijke situaties kunt reageren en hoe je je verhaal aan anderen kunt vertellen.” “Iets wat bijvoorbeeld vaak terugkomt is de betekenis die leeftijden hebben, en de innerlijke onrust die een leeftijd met zich meebrengt. Mijn mama is 50 jaar geworden. Ik heb steeds met het idee geleefd dat ik niet ouder dan 50 zal worden. Alles boven 50 is bonustijd voor mij. Zo’n onrust is iets wat heel herkenbaar is bij lotgenoten, en wat moeilijk te begrijpen is door niet-lotgenoten.”

Heb je een voorbeeld van een moeilijke situatie waarin het verlies van je ouders ter sprake kwam? En hoe ga je daarmee om?

“Tijdens gesprekken met collega’s wordt er wel eens gesproken over ouders en de zorg die erbij komt kijken als ze ouder worden, of over ouders die te veel of te weinig betrokken zijn bij het gezin. Ik kan daar niet over meespreken, dus voor mij zijn zulke momenten moeilijk. Ik vraag me dan af of ik er best over zwijg en vooral luister, of dat ik toch participeer en met een kwinkslag aangeef dat me dat alvast niet meer te wachten staat, mijn ouders zijn er immers niet meer. Dit zeggen vraagt echter telkens wat moed, omdat ik weet dat ik hiermee reactie uitlok.”

Welke reactie volgt er meestal eenmaal je je verhaal vertelt?

“‘Amai da’s erg’ of ‘ocharme’. Vaak valt het gesprek dan ook stil en voelt iedereen zich onwennig. Dat is natuurlijk een heel gewone reactie, maar ik vind het wel lastig. Ik worstel nog steeds met de manier waarop ik mijn verhaal vertel aan anderen. Je wil niet steeds als een slachtoffer overkomen. Dus probeer ik vaak iets te vertellen over de manier waarop deze traumatische gebeurtenis ook positieve dingen met zich meegebracht heeft, hoe er vanuit een trauma ook iets moois kan groeien. Kijk naar het ontstaan van RetroRouw, waarbij een verlieservaring ertoe geleid heeft dat er nu lotgenoten met jong ouderverlies in Vlaanderen worden samengebracht. Kijk naar mijn huidige werk als oncopsycholoog, waarbij mijn therapeutisch werk niet alleen steunt op mijn opleiding, maar ook op mijn ervaringen uit het verleden. Welke reactie wil je uitlokken? Welk verhaal is helpend voor mij?”

Welke raad heb je voor lotgenoten om met een vroeg verlies om te gaan?

“Wat mij persoonlijk erg geholpen heeft, is een goeie huisarts. Mijn ouders zijn allebei overleden aan kanker, dus ik ben wel gevoelig aan signalen dat ik ook ziek zou worden. Ik heb een periode gehad dat ik elke drie maanden bij mijn huisarts langsging om bloed te laten trekken, een controle te doen, … omdat ik dacht dat er iets mis was. We hebben daar samen goeie afspraken rond gemaakt en ze heeft daar veel begrip voor.”

“Meer algemeen zou ik mensen aanraden om vooral geen schrik te hebben om in therapie of naar een psycholoog te gaan. Lotgenoten helpen je om je verhaal te vertellen, maar therapie helpt je om uit te zoeken welk verhaal je over je leven wilt vertellen, welk perspectief je neemt. Ben ik een slachtoffer? Ben ik een overlever? Ik heb zelf geleerd om het op een andere manier te bekijken: als mijn ouders nooit gestorven waren, was ik waarschijnlijk zelf geen psycholoog geworden die met kankerpatiënten werkt. Ik vind het zo waardevol dat ik dit werk kan doen en dat is een positiever verhaal om te delen.”

Heb je raad voor jonge ouders die palliatief zijn en weten dat ze hun kinderen zullen moeten achterlaten?

“Als psycholoog kom ik zulke situaties regelmatig tegen. Als kind een ouder verliezen is inderdaad een traumatische ervaring en daar kan je niks aan veranderen. Probeer echter voor je kind een veilige omgeving te creëren, een omgeving waar het kind zich gehoord, gezien en betrokken voelt. Zorg voor open communicatie, in een taal die het kind begrijpt. Probeer in de mate van het mogelijke te zorgen voor regelmaat en voorspelbaarheid in kleine dingen, zoals bijvoorbeeld een vast moment om samen te lezen of TV te kijken. Zolang kinderen dit ervaren, zullen zij voldoende veerkracht hebben om met zo’n trauma om te gaan. Als een kind zich veilig voelt, kan het veel aan.” “De omgeving is dus cruciaal. Oncopsychologen zullen dus eerder inzetten op het begeleiden van de omgeving, dan een kind door te verwijzen naar een kinderpsycholoog. Het is de taak van volwassenen om te modelleren hoe we omgaan met moeilijke situaties. Probeer dus niet te snel te problematiseren en geef jouw kind de kans om te leren met een trauma om te gaan.”

Maak kennis met RetroRouw vzw

Christophe Marchal verloor op 12-jarige leeftijd zijn mama aan huidkanker. Pas toen jaren later borstkanker werd vastgesteld bij zijn vrouw, kwam dat vroege verlies opnieuw naar boven. Hij ging op zoek naar lotgenoten en richtte, door een gebrek aan aanbod in België, in 2024 RetroRouw op.

RetroRouw is een vzw voor volwassenen die tijdens hun jeugd een ouder, broer of zus of iemand anders dierbaar verloren zijn. Voor velen ontbrak de nodige omkadering toen. Soms werd het verlies verzwegen of bleef het onderwerp binnen de familie taboe. Soms was het verlies er zelfs al voor hun geboorte, maar bleef de impact ervan voelbaar in de dynamiek van het gezin. Anderen kregen wel steun, maar blijven op latere leeftijd toch dat ene ontbrekende puzzelstukje voelen wanneer ze hun levensverhaal proberen te leggen.

De vzw biedt steun in allerlei vormen: wandelingen, lezingen, gesprekscirkels, een podcast en veel meer. Een vroeg verlies draag je je hele leven mee. Door het taboe hierrond te doorbreken, biedt RetroRouw een veilige haven voor wie al vroeg in het leven iemand moet missen. Heb je nood aan een gesprek met lotgenoten? Of ben je benieuwd naar wat RetroRouw je kan bieden? Bezoek de website www.retrorouw.be of neem contact op via contact@retrorouw.be.